Malignant melanoma - Bədxassəli Melanoma

Bədxassəli Melanoma (Malignant melanoma) melanositlər kimi tanınan piqment istehsal edən hüceyrələrdən inkişaf edən bir dəri xərçəngi növüdür. Qadınlarda ən çox ayaqlarda, kişilərdə isə arxada olur. Melanomaların təxminən 25 %‑i nevusdan inkişaf edir. Melanomaya işarə edə bilən nevusdakı dəyişikliklərə ölçüdə artım, düzensiz kənarlar, rəng dəyişikliyi və ya xora daxildir.

Melanomanın əsas səbəbi, dəri piqmenti melanin (ağ əhali) səviyyəsi aşağı olanlarda ultrabənövşəyi işığa məruz qalmasıdır. UV şüası günəşdən və ya aşılayıcı cihazlardan gələ bilər. Çoxlu nevus, ailə üzvlərinin melanoma tarixi və zəif immun funksiyası olan şəxslərdə melanoma riski daha yüksəkdir.

Günəş kremindən istifadə etmək və ultrabənövşəyi şüalardan qaçmaq melanomanın qarşısını ala bilər. Müalicə adətən cərrahi yolla həyata keçirilir. Bir az daha böyük xərçəngli xəstələrdə yaxınlıqdakı limfa düyünləri yayılma (metastaz) üçün yoxlanıla bilər. Əksər insanlar metastaz olmadıqda sağalırlar. Melanoma yayılmış xəstələr üçün immunoterapiya, bioloji terapiya, radiasiya terapiyası və ya kemoterapiya sağ qalma şansını artırır. Müalicə ilə, ABŞ‑da beş illik sağ qalma nisbətləri lokallaşdırılmış xəstəliyi olanlar üçün 99 %, limfa düyünlərinə yayıldıqda 65 % və uzaq metastazlı xəstələr üçün 25 % təşkil edir.

Melanoma dəri xərçənginin ən təhlükəli növüdür. Avstraliya və Yeni Zelandiya dünyada ən yüksək melanoma nisbətinə malikdir. Şimali Avropa və Şimali Amerikada da yüksək melanoma nisbətləri müşahidə olunur. Melanoma Asiya, Afrika və Latın Amerikasında daha az rast gəlinir. ABŞ‑da melanoma kişilərdə qadınlara nisbətən təxminən 1,6 dəfə daha tez-tez baş verir.

○ Əlamətlər və simptomlar
Melanomanın ilk əlamətləri mövcud nevusun forma və ya rəngində dəyişikliklərdir. Düyünlü melanoma hallarında dəridə yeni bir topağın görünüşü müşahidə olunur. Melanomanın sonrakı mərhələlərində nevusda qaşınma, xora və ya qanaxma ola bilər.

[A‑Asymmetry] Formanın asimmetriyası
[B‑Borders] Haşiyə (kənarları və küncləri nizamsız)
[C‑Color] Rəng (rəngli və qeyri‑bərabər)
[D‑Diameter] Diametr (6 mm‑dən çox = 0,24 düyüm = qələm silgisinin ölçüsü)
[E‑Evolving] Zamanla dəyişir

cf) Seboreik keratoz bəzi və ya hamısı ABCD meyarlarına cavab verə bilər və yanlış həyəcan siqnallarına səbəb ola bilər.

Erkən melanoma metastazı mümkündür, lakin nisbətən nadirdir; erkən diaqnoz qoyulan melanomaların təxminən beşdə birində metastaz mövcuddur. Metastatik melanoma olan xəstələrdə beyin metastazları tez-tez rast gəlinir. Metastatik melanoma qaraciyərə, sümüklərə, qarın nahiyəsinə və ya uzaq limfa düyünlərinə də yayıla bilər.

○ Diaqnoz
Müayinə sahəsinə baxmaq melanomadan şübhələnmənin ən ümumi üsuludur. Rəngi və ya forması qeyri‑müntəzəm olan nevuslar adətən melanoma namizədi kimi qəbul edilir.
Həkimlər adətən diametri 6 mm‑dən az olanlar da daxil olmaqla bütün lezyonları yoxlayırlar. Təcrübəli mütəxəssislər tərəfindən istifadə edildikdə, dermoskopiya bədxassəli lezyonları müəyyən etmək üçün yalnız çılpaq gözlə baxmaqdan daha faydalıdır. Diaqnoz potensial xərçəng əlamətləri olan hər hansı bir dəri lezyonunun biopsiyası ilə qoyulur.

○ Müalicə
#Mohs surgery

Həkiminiz, xüsusən də əməliyyatla aradan qaldırıla bilməyən 3-cü və ya 4-cü mərhələ melanomanız varsa, immunoterapiya tövsiyə edə bilər.
#Ipilimumab [Yervoy]
#Pembrolizumab [Keytruda]
#Nivolumab [Opdivo]

Ətraflı məlumat ― Azerbaycan

Təxminən 2,5 sm (1 düym) x 1,5 sm (0,6 düym) ölçüsündə melanoma
Bədxassəli melanoma ― sağ budun medial hissəsi. Seboreik keratoz diferensial diaqnoz kimi qəbul edilə bilər.
Malignant Melanoma in situ ― Ön çiyin. Lezyonun forması asimmetrik olsa da, hətta rənglə yaxşı müəyyən edilir. Asiyalılarda bu lezyon əsasən xoşxassəli lentiqo şəklində özünü göstərir, lakin Qərb populyasiyalarında biopsiya tələb olunmalıdır.
Bədxassəli melanoma ― Arxa lezyon. Asiyalılarda daha çox lentiqo diaqnozu qoyulur, lakin qərblilərdə biopsiya aparılmalıdır.
Böyük acral lentiginous melanoma ― Asiyalılarda acral melanoma xurma və ayaq altlarında, qərblilərdə isə günəşə məruz qalan yerlərdə melanoma daha çox rast gəlinir.
Lezyonu əhatə edən yumşaq qara plaka acral melanoma‑da ümumi tapıntıdır.
Dırnaq xaricində dırnaq matrisi sahəsini işğal edən qara ləkə, bədxassəli şişin əlamətidir.
Amelanotic melanoma(Amelanotik melanoma) dırnaq altında nadir bir haldır. Qeyri‑müntəzəm dırnaq deformasiyaları olan yaşlı insanlar üçün həm melanoma, həm də squamous cell carcinoma(skuamöz hüceyrəli karsinoma) yoxlamaq məqsədilə biopsiya nəzərdən keçirilə bilər.
Nodular melanoma

Amelanotic Melanoma ― Budun arxa hissəsi. Açıq dərili insanlar tez-tez lightly pigmented or amelanotic melanomas zədələnirlər. Bu halda asanlıqla müşahidə olunan rəng dəyişiklikləri və ya variasiyaları göstərilmir.
Baş dərisi ― Asiyalılarda belə hallara adətən xoşxassəli lentiqo (melanoma deyil) diaqnozu qoyulur. Bununla belə, günəşə məruz qalan ərazilərdə böyük piqmentli ləkələr Qərb populyasiyalarında biopsiya tələb edir.
Bədxassəli melanoma - ön kol. Lezyon asimmetrik forma və qeyri-müntəzəm sərhədi nümayiş etdirir.
Malignant Melanoma in situ ― Ön qol.
Orta arxada bədxassəli melanoma. Xoralı yamağın olması ya melanoma, ya da bazal hüceyrəli karsinoma olduğunu göstərir.
Ayaqda melanoma. Asimmetrik forma və rəng və onu müşayiət edən iltihab melanomadan xəbər verir.
Acral melanoma – Asiyalı insanlarda dırnaqda görülür. Dırnaq ətrafındakı normal dərinin hüdudlarından kənara çıxan nizamsız qara yamaq, bədxassəli şişin mövcudluğunu güclü şəkildə göstərən vacib bir tapıntıdır.
Bu vəziyyətdə melanoma diaqnozu qoyulsa da, vizual tapıntı daha çox dırnaq hematomasına bənzəyir. Dırnaq hematomları (xoş xassəli) adətən bir‑iki ay ərzində öz‑özünə yox olur. Buna görə, lezyon uzun müddət davam edərsə, melanoma şübhəsi yarana bilər və biopsiya aparılmalıdır.
Amelanotik nodular melanoma — melanomanın qeyri‑adi təzahürü.
Görüntüləmə nəticələrinə əsasən, melanoma və ya displastik nevus şübhəsi var. Nəticədə, bu vəziyyətə melanoma diaqnozu qoyuldu.

Şəkil axtarışı

References

Malignant Melanoma 29262210

NIH

Melanoma, melanositlərin bədxassəli hala gəldiyi zaman əmələ gələn bir şiş növüdür. Melanositlər sinir uclarından əmələ gəlir. Bu o deməkdir ki, melanomalar yalnız dəridə deyil, həm də mədə‑bağırsaq traktı, beyin və digər sinir uclarının hüceyrələrinin yerləşdiyi yerlərdə inkişaf edə bilər. Mərhələ 0 melanoması olan xəstələrdə beş illik sağ qalma nisbəti 97 %-dir, IV mərhələdə olan xəstələrdə isə yalnız təxminən 10 %-dir.
A melanoma is a tumor produced by the malignant transformation of melanocytes. Melanocytes are derived from the neural crest; consequently, melanomas, although they usually occur on the skin, can arise in other locations where neural crest cells migrate, such as the gastrointestinal tract and brain. The five-year relative survival rate for patients with stage 0 melanoma is 97%, compared with about 10% for those with stage IV disease.

European consensus-based interdisciplinary guideline for melanoma. Part 1: Diagnostics: Update 2022 35570085

Cutaneous melanoma (CM) dəri xərçəngindən ölümlərin 90%-nə səbəb olan, çox təhlükəli bir dəri şişi növüdür. Bu problemi həll etmək üçün European Dermatology Forum (EDF), European Association of Dermato‑Oncology (EADO) və European Organization for Research and Treatment of Cancer (EORTC) ekspertləri əməkdaşlıq etdilər.
Cutaneous melanoma (CM) is a highly dangerous type of skin tumor, responsible for 90% of skin cancer deaths. To address this, experts from the European Dermatology Forum (EDF), the European Association of Dermato-Oncology (EADO), and the European Organization for Research and Treatment of Cancer (EORTC) had collaborated.

Immunotherapy in the Treatment of Metastatic Melanoma: Current Knowledge and Future Directions 32671117

NIH

Dəri xərçənginin bir növü olan melanoma, immun sistemi ilə sıx əlaqəsi ilə seçilir. Bu, immun sistemi zəif olan insanlarda daha çox rast gəlinməsi, ilkin şişlərdə immun hüceyrələrin mövcudluğu, bu hüceyrələrin bədənin digər hissələrinə yayılması və immun sisteminin melanoma hüceyrələrindəki müəyyən zülalları tanıya bilməməsi ilə izah olunur. Əsas odur ki, immun sistemi gücləndirən müalicələr melanoma ilə mübarizədə vəd verir. Qabaqcıl melanomanın müalicəsində immun sistemi gücləndirən yanaşmalar nisbətən yeni bir inkişaf olsa da, son tədqiqatlar göstərir ki, bu müalicələrin kemoterapi, radioterapiya və ya hədəflənmiş molekulyar terapiyalarla birləşdirilməsi nəticələri əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıra bilər. Bununla belə, bu cür immunoterapiya müxtəlif orqanları təsir edən bir sıra immunlə əlaqəli yan təsirlərə səbəb ola bilər ki, bu da onun istifadəsini məhdudlaşdıra bilər. Gələcəyə baxdıqda, inkişaf etmiş melanomanın müalicəsi üçün PD‑1 kimi spesifik immun nəzarət nöqtələrini hədəf alan terapiyalar və ya BRAF və MEK kimi xüsusi molekulyar yollara müdaxilə edən dərmanlar nəzərdə tutulur.
Melanoma is one of the most immunologic malignancies based on its higher prevalence in immune-compromised patients, the evidence of brisk lymphocytic infiltrates in both primary tumors and metastases, the documented recognition of melanoma antigens by tumor-infiltrating T lymphocytes and, most important, evidence that melanoma responds to immunotherapy. The use of immunotherapy in the treatment of metastatic melanoma is a relatively late discovery for this malignancy. Recent studies have shown a significantly higher success rate with combination of immunotherapy and chemotherapy, radiotherapy, or targeted molecular therapy. Immunotherapy is associated to a panel of dysimmune toxicities called immune-related adverse events that can affect one or more organs and may limit its use. Future directions in the treatment of metastatic melanoma include immunotherapy with anti-PD1 antibodies or targeted therapy with BRAF and MEK inhibitors.